Maak menselijkheid weer normaal

Crisistijd is de beste tijd om ons menszijn te tonen. De coronacrisis vraagt, zoals elke crisis, niet alleen om een kordate hand, maar juist ook om menselijkheid en empathisch vermogen. Het vermogen om elkaar in het gezicht te zien en de hand te reiken. Zoals uit mijn woordkeuze al moge blijken, de coronacrisis bemoeilijkt wegens de aard van de maatregelen precies deze daden van menselijkheid. Elkaar de hand reiken is verboden en mondmaskers verbergen onze gelaatsexpressie.

Willen we op integere wijze uit deze crisis komen, dan zullen we radicaler moeten durven kiezen voor het belijden van onze menselijke natuur. De coronacrisis heeft een succesvolle karikatuur van ons menszijn gemaakt. We lopen als schichtige schimmen door de straat, want vertrouwen onze medemens niet meer. Een parallel met oorlogstijd dringt zich op. Iedere ander is potentieel gevaarlijk en moet daarom gemeden worden. Ieder ander is immers een potentiële drager van het virus, waarvoor de angst dagelijks via de media wordt opgeschroefd.

Het controleren van het coronavirus is een obsessie geworden. Eerdere obsessies, zoals economische groei, schijnen plotseling volledig onbelangrijk geworden. Het lijkt wel of alle krachten zich nu richten op dit ene, waarbij het oncontroleerbare karakter van het virus lijkt te werken als de rode lap op een stier. Zoals milieubelangen het vaak genoeg aflegden tegen economische argumenten (te denken valt aan de uitbreiding van Schiphol), zo duldt het gezondheidsargument nu ook geen andere invalshoeken.

Maar die andere invalshoeken zijn er natuurlijk wel en het wordt tijd dat ze serieus worden meegewogen. Het perspectief van menselijke waardigheid lijkt me hierbij de belangrijkste. Er gaan gelukkig steeds meer stemmen op om ouderen in verpleegtehuizen niet meer op te sluiten als zou het om criminelen gaan. (Bij de humaniteit van ons strafrecht zijn overigens ook nog voldoende vraagtekens te plaatsen.) Maar ook de mondkapjesplicht, in Nederland gelukkig maar op kleine schaal ingevoerd, draagt bij aan een ontmenselijkte samenleving, waarbij normaal menselijk contact niet langer mogelijk is. 

Daarbij moeten we ook de rol van techniek in de gaten houden. De coronacrisis heeft de digitalisering van de samenleving in een versnelling gebracht, duidelijke voorbeelden zijn online boodschappen doen en online onderwijs. Hoewel de digitale wereld ook nieuwe mogelijkheden biedt, waarvoor ik zeker niet blind ben, geldt voor al deze gebieden dat de menselijke factor een geringere rol speelt. 

Informatieoverdracht aan scholieren kan zeker ook via een beeldscherm gebeuren, maar menselijk contact is dan niet langer het hart van het onderwijsproces – en laat dat nu net het belangrijkste zijn in de vorming van jonge mensen. Zo ook maakt het nogal wat uit of ik bij iemand mijn boodschappen haal of met een druk op de knop. Wat dit laatste betreft: de opmars van zelfscankassa’s bij AH of de robot-helpdesk van Bol.com (‘Hallo ik ben Billy, waarmee kan ik je helpen?’), of anders wel de kunstmatige omroepstem op NS-stations en in het openbaar vervoer, zijn verdere aanwijzingen dat onze samenleving zich beweegt in een richting waarin techniek de rol van de mens begint over te nemen. 

Maar het is niet alleen de ‘machine’ waardoor de mens onder druk staat. De ‘1,5 meter’ is niet minder dan een heilige mantra geworden, waarbij liefde en respect betonen wordt gelijkgesteld aan afstand houden. ‘Als je van elkaar houdt, houd dan 1,5 meter afstand’ klinkt het zelfs in een schooltv-liedje. Dat een generatie kinderen (die niet eens gehouden zijn aan de afstandsregels) hierdoor op dreigt te groeien met een nogal verwrongen visie op liefde en menselijkheid, schijnt bij weinig mensen door te dringen. ‘Het nieuwe normaal’, een vroege kreet van de minister-president, draagt bij aan de sluipende normalisering van wat in feite een verontrustende omkering en uitholling van ons menszijn betekent.

Zo daagt de coronacrisis uit tot een reflectie op wat het betekent mens te zijn en op zekere de-humaniserende tendensen in de samenleving. Ons menszijn is het grootste goed dat we hebben. Laten we hier alsjeblieft zuinig op zijn. 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s