Het raadsel van de sfinx (2)

Men zou het woord probleem moeten vermijden 
om twee simpele redenen:

er zijn oneindig veel voorbeelden van problemen
die er niet zijn – ik kom hier op terug

er zijn even oneindig veel voorbeelden van problemen
die er wel zijn, maar niet zo worden genoemd
– ook hierop kom ik terug […]

Met deze regels van Rutger Kopland keer ik terug naar Oedipus. Oedipus (zie mijn eerdere post ‘Het raadsel van de sfinx’) kan een inspirerend model zijn in deze crisistijd. Oedipus lijkt op de moderne mens, bereid als hij is de handen uit de mouwen te steken. Hij neemt als leider van het volk zijn verantwoordelijkheid. Wie zijn handen vuil heeft gemaakt, stelt Oedipus, zal worden verwijderd uit de stad. Dit klinkt ons fijn in de oren, want problemen moeten worden aangepakt. Crises moeten worden bezworen.

Waar Oedipus echter geen idee van heeft is dat het probleem dat hij denkt dat er is (ergens in de stad een moordenaar, iemand met een smet) er niet is en dat het probleem waarvan hij onwetend is alle ellende veroorzaakt. Hij zoekt de oorzaak buiten zichzelf, maar heeft geen idee dat hij zelf de bron van besmetting is: zijn eigen acties uit het verleden hebben de stad in de huidige crisis gestort.

In zijn methode Omdenken leert Berthold Gunster bij elk probleem vier vragen te stellen. Nadat eerst vastgesteld is wat het precieze probleem is, is de vraag: ben je niet zelf het probleem? Dit is de confronterende vraag die de (blinde) ziener Teiresias aan Oedipus stelt: moet je niet eens in de spiegel kijken? Moet je de oorzaak van de problemen niet wat dichter bij huis zoeken? Oedipus reageert met boosheid en stemverheffing. Introspectie en zelfonderzoek is nooit prettig, want het kan wel eens tot ongemakkelijke waarheden over onszelf leiden.

In zijn weigering tot zelfonderzoek houdt Oedipus de moderne mens een spiegel voor. Kan het zijn dat de huidige coronacrisis te maken heeft met ons eigen handelen? Kan het zijn dat we de huidige problemen over onszelf hebben afgeroepen?

De mens zal diep in zijn eigen menszijn moeten tasten, om het antwoord te vinden op deze hoogst ongemakkelijke vragen, en zal ook aandacht moeten schenken aan de profeten van deze tijd (minstens een daarvan komt uit Zweden). Maar de confronterende vragen zullen gesteld moeten worden, en liefst voordat we ons in pure wanhoop de ogen uitsteken. Dit immers deed Oedipus, toen hij dan eindelijk de waarheid omtrent zichzelf inzag.

De mens zal dus zijn eigen menszijn moeten onderzoeken, dit is de boodschap van de sfinx voor deze tijd. Hij zal zijn eerdere wegen moeten nagaan, en zijn keuzes op de verschillende kruispunten van het leven, die de turning points zijn van de geschiedenis. Zijn de gemaakte keuzes in lijn met onze natuur? Zijn we ons bewust van onze plaats binnen het geheel? 

We staan ook vandaag op een kruispunt, en ook vandaag leiden veel wegen naar verschillende horizonten, van lichtroze tot donkerrode. Oedipus, op zijn kruispunt, koos verkeerd. 

Maak je website op WordPress.com
Aan de slag
%d bloggers liken dit: