Het raadsel van de sfinx

Het coronavirus is een tragedie op wereldschaal. De oude Grieken wisten wel raad met tragedies. Een van hun bekendste stukken is Oedipus Tyrannos, een stuk dat ik momenteel op afstand met mijn leerlingen lees. Het stuk raakt door zijn verrassende actualiteit. In de openingsscène stapt koning Oedipus uit zijn paleisdeuren, en treft een grote menigte smekelingen op de traptreden aan: mannen en vrouwen, jong en bejaard, die wenen en klagen. Wat is het probleem, wil Oedipus weten, die zich onmiddellijk als crisismanager en vader van het volk opstelt. Het antwoord komt uit de mond van een oude priester:

‘[…] Onze stad, het stormt er, je ziet het zelf, ze begint te buigen, is niet meer in staat haar hoofd op te richten uit de ziedende, dodelijke deining. […] de gehate pest die het huis van Cadmus leeghaalt terwijl zwarte Hades zich in de weeklachten en het gekreun verlustigt en welvaart.’ 

We hoeven maar het woord pest door coronavirus te vervangen en we zijn anno 2020. Het volk wil dat Oedipus duidelijke maatregelen neemt, ze stellen in hem hun vertrouwen. Hij is het namelijk die de stad eerder heeft bevrijd van een andere plaag: de sfinx. Nu denken we bij sfinx misschien aan een gezellig beest, dat pootjes gevend in de Egyptische woestijn ligt. Maar dan zitten we mis. De sfinx die de stad Thebe teisterde was een verschrikkelijk monster dat huishield zonder weerga. Zonder redder was de stad dan ook verloren geweest.

Waardoor kwam dan deze redding? De sfinx, zo wil het verhaal, hield voorbijgangers een raadsel voor. Welk schepsel loopt ’s morgens op vier benen, ’s middags op twee en ’s avonds op drie? Wie het antwoord schuldig bleef, werd verslonden. Het gewenste antwoord: de mens. De drie dagdelen verwijzen naar de drie levensfasen van de mens. Een baby kruipt op handen èn voeten; daarna bewegen we met twee benen; op onze oude dag ondersteunen we ons extra met een stok. Oedipus dacht na, gaf het goede antwoord, en verloste Thebe van een dreigende ondergang. 

Wat wil dit hele raadsel ons zeggen? En waarom is crisistijd een tijd voor spelletjes? De sfinx staart ons aan vanuit de crisis, maar haar raadsellied herinnert ons aan het menszijn. Òf niet. En dat is precies waar het om te doen is. De eerdere voorbijgangers konden niet bedenken dat het in tijden van crisis op menselijkheid aankomt, dat de mens zelf het antwoord is op alle vragen die dan worden gesteld. De vraag zelf is niet meer dan een vraag. Misschien kreeg iedereen een andere vraag maar het antwoord is steeds hetzelfde: de mens. De mens die eindelijk inziet dat hij een mens is. Een mèns is!

Het coronavirus staart ons dagelijks aan als een moderne sfinx, dreigend met haar adelaarsvleugels. Maar voor de andere helft is ze een bloedmooie vrouw. Ze is bloedmooi omdat ze ons naar ons menszijn voert, omdat ze ons de dood voorhoudt en daarmee het menselijk bestaan zijn urgentie, diepte en compassie teruggeeft. Het monster dat de sfinx is wacht vandaag op ons antwoord. Wat is ons antwoord? 

Eén opmerking over 'Het raadsel van de sfinx'

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Maak je website op WordPress.com
Aan de slag
%d bloggers liken dit: